previous pauseresume next

اختلالات روانپزشکی و بارداری

 دوران بارداری و پس از زایمان  به خودی خود آنقدر تنش زا هستند که می توانند باعث ایجاد بیماری روانی شوند.این بیماری ها ممکن است حملات عود و یا شعله وری یک اختلال روانی باشد که از قبل وجودداشته است و یا ممکن است شروع یک بیماری جدید باشد . اختلالات روانپزشکی در دوران بارداری با مراقبت های کمترقبل از تولد ، سوءاستفاده از مواد مخدر ، پیامدهای نامطلوب بارداری و نوزادی و خطر بیشتر بروز بیماری های روانپزشکی پس از زایمان همراهند.  اختلال افسردگی احتمالا در زنان دچار مشکلات مامایی ، از جمله پره اکلامپسی شدید( مسمومیت حاملگی )ویامحدودیت رشد جنین ، به  ویژه اگرهمراه  با زایمان زودرس  باشد ، شایع تر است .                                                                                                  

 افسردگی پس از زایمان در ۲۰ تا ۱۰ درصدمادران زایمان کرده رخ می دهد و با افسردگی پیش از زایمان مرتبط است ، همچنین با پایین بودن سن مادر ، کشیدن سیگار یا نوشیدن الکل ، مصرف مواد ، تهوع دوران بارداری ، زایمان زودرس و استفاده زیاد از مرخصی استعلاجی ( زنان شاغل ) در دوران بارداری نیز مرتبط است.                                                      

تنگ خلقی دوره پس از زایمان، نوعی وضعیت گذرا است که طی آن واکنش های احساسی مادر تشدید میشود . این حالت در نیمی از زنان و تقریبا  طی هفته اول پس از زایمان دیده میشود . این حالت روحی به طور معمول در روز چهارم یا پنجم پس از زایمان به اوج خود رسیده و تا روز دهم پس از زایمان  به حالت طبیعی بر می گردد. خلق غالب ، شادی است اما فرد در عین حال از لحاظ احساسی بی ثبات بوده و ممکن است دچار بی خوابی ،گریه ، افسردگی ، اضطراب ، ناتوانی در تمرکز ، تحریک پذیری  و ناپایداری عاطفی باشد. بیمار ممکن است به طور گذرا به مدت چندین ساعت اشک بریزد و سپس کاملا خوب شود و روز بعد مجددا دچار همین حالت شود .علائم خفیف  اند و معمولا بین چند ساعت تا چند روز طول میکشند.                                                                                                                                                         

بهترین روش درمانی درمان حمایتی است و باید به بیمار اطمینان داد که این ناخوشی گذرا بوده و به احتمال زیاد ناشی از تغییرات بیوشیمیایی است . بیمار باید از لحاظ پیدایش افسردگی و سایر اختلالات روانپزشکی شدید تحت نظر باشد.                   

طبقه بندی اختلالات روانی :

Ø  افسردگی ماژور

Ø  اختلال دو قطبی و اختلالات مرتبط با آن

Ø  اختلالات اضطرابی

Ø  اختلالات طیف اسکیزوفرنی

Ø  اختلالات تغذیه و خوردن

Ø  اختلالات شخصیت

 

*افسردگی ماژور

افسردگی ماژور یک بیماری چند عاملی بوده و عوامل ژنتیکی و محیطی  در ابتلا به آن   نقش دارند.  شایع ترین اختلال خلقی است . میزان بروز این اختلال در کل عمر ۱۷ درصد است که از این میان تنها نصف بیماران درصدد جستجو برای درمان بر می آیند . همه بیماران دچار نشانه های مشابه نمیشوند و شدت دفعات و طول مدت علائم از فردی به فرد  دیگر متفاوت است. . در صورت یافتن نشانه های ذیل تشخیص بیماری قطعی می شود:                                                        

احساس ماندگار غم ، اضطراب و یا خلاء

احساس ناامیدی و/ یا بدبینی

احساس گناه ، بی ارزش بودن و / یا عجز و ناتوانی

تحریک پذیری ، بی قراری

فقدان علاقه به فعالیت ها یا دلمشغولی هایی که زمانی لذت بخش بوده اند ، از جمله مقاربت جنسی

خستگی و کاهش انرژی

دشواری در تمرکز ، یاد آوری جزییات و تصمیم گیری

بی خوابی ، احساس ضعف در صبح زود و یا خوابیدن بیش از حد

پرخوری یا کاهش اشتها

v   افکار خودکشی ،  اقدام به خودکشی

خارش یا درد دائمی ، سردرد، کرامپ و یا مشکلات گوارشی که حتی با درمان هم بهبود نمی یابند

افسردگی در بسیاری از موارد عود کننده است. حداقل ۶۰ درصد از زنانی که قبل از بارداری داروهای ضدافسردگی مصرف می کرده اند در دوران بارداری دچار علائم خواهند شد.در حدود ۷۰ درصد از زنانی که در دوره پس از زایمان قبلی شان افسردگی داشته اند یک عود مجددخواهند داشت . زنانی که قبلا افسردگی پس از زایمان  را تجربه کرده اند و در بارداری فعلی شان نیز دچار تنگ خلقی هستنددر معرض خطر بالای ابتلا به افسردگی ماژور قرار دارند.                                                                                                                                                                      

 افسردگی پس از زایمان به طور کلی تشخیص داده نشده و درمان نشده باقی می ماند . افسردگی ماژور حین بارداری یا پس از زایمان می تواند عواقب خطر ناکی برای زنان ، کودکان آنها و خانواده داشته باشد. یکی از قابل توجه ترین عوامل دخیل در مرگ و میر مادران جوان ، خود کشی است که در زنان مبتلا به بیماری روانی بیشترین شیوع را دارد . در صورت عدم درمان ، تا ۲۵ درصد زنان مبتلا به افسردگی پس از زایمان ، یک سال بعد دچار افسردگی خواهند شد . با افزایش طول دوران افسردگی تعداد عوارض ماندگار و شدت آنها نیز افزایش می یابد . علاوه بر این ها افسردگی مادر در نخستین هفته ها و ماههای پس از زایمان می تواند منجر به عدم برقراری رابطه سالم کودک و مادر شده و بعدها باعث ایجاد مشکلات رفتاری در کودک شود.                                                                                                                      

 

 

* درمان

در مورد افسردگی های شدید دوران بارداری یا پس از زایمان استفاده از داروهای افسردگی همراه با برخی اشکال روان درمانی توصیه می گردد. در زنان مبتلا به افسردگی شدید ، یکی از داروهای ضد افسردگی مانند سیتالوپرام ، فلوکسیتین ، پاروکسیتین ، سرترالین می بایست  به عنوان داروی خط اول آغاز می شود.در صورتی که علائم بیمار تا ۶ هفته پس ازشروع دارو همچنان ادامه داشته باشد باید به منظور پیشگیری از عود ، دارو را حداقل به مدت ۶ ماه ادامه داد . در صورتی که پاسخ بیمار به دارو در حد انتظار نبوده و یا بیماری عود کند یکی دیگر از داروهای فوق الذکر تجویز می شود و یا ارجاع به روانپزشک در نظر گرفته شود.                                                                                                       

عود بیماری پس از توقف مصرف دارو شایع بوده و این حالت در ۸۵-۵۰ درصد از زنانی که مبتلا به افسردگی پس از زایمان اولیه هستند دیده می شود . در برخی از زنان سیر بیماری آن قدر شدید است که نیاز به بستری خواهند داشت.                                                                                                                                                                              

  * اثرات درمانی بر روی نوزاد

برخی از اثرات شناخته شده  و احتمالی بر روی نوزاد شامل موارد ذیل می باشد : نقائص قلبی ، سندرم محرومیت جنینی ، احتمال فشار خون ریوی پایدار.                                                                                                                                     

این عوارض محدود به داروی پاروکستین می باشد . توصیه می گردد پاروکستین در زنانی که باردار بوده و یا تصمیم به باردار شدن دارند مصرف نگردد. در زنانی که در سه ماهه نخست بارداری با داروی پاروکستین مواجه شده اند می بایست اکو کاردیو گرافی از جنین در نظر گرفته شود.                                                                                                                      

برخی از داروهای ضد افسردگی که نام بردیم به داخل شیر ترشح می شوند. مقدار متوسط داروی تشخیص داده شده در شیر مادر در مورد داروی فلوکسیتین از سایر داروهای فوق بیشتر است.                                                                          

عوارض سوء عبارتند از : تحریک پذیری گذرا ، اختلالات خواب و کولیک                                                                               

 بهتر است از داروهایی که کمتر در شیر مادر ترشح می شود استفاده شود.                                                                         

* درمان با شوک الکتریکی

در برخی موارد لازم است در دوران بارداری برای درمان زنان دچار اختلالات خلقی ماژور که به درمان دارویی پاسخ نداده اند از درمان با شوک الکتریکی استفاده می شود . شوک الکتریکی در دوران بارداری کم خطر نیست و باید برای زنانی استفاده شود که افسردگی شان به درمان های دارویی قوی پاسخ نمی دهند .                                                           

تهیه و تنظیم : واحد سلامت خانواده و جمعیت مرکز بهداشت شهرستان مبارکه

خرداد ماه ۱۳۹۶

منبع :کتاب بارداری و زایمان  ویلیامز ۲۰۱۴