previous pauseresume next

آندومتریوز

لایه پوشاننده داخل رحم آندومتر نام داردکه هر ماه دردوره قاعدگی رشد کرده و سپس ریزش می کند.در واقع بافت آندومتر فقط باید درون رحم وجود داشته باشد. زمانیکه این بافت در هر جایی به غیر از رحم پدیدار شود، به آن بیماری آندومتریوز گفته می شود. در آندومتریوز، بافت آندومتر تغییر جا داده، اما همچنان به فعالیت خود ادامه می دهدومانند آندومتر درون رحم به هورمونهایی که ماهیانه باعث قاعدگی می شوند حساس خواهد بود.بنابراین این بافت در طول دوره قاعدگی رشد کرده و در پایان دوره، ریزش و خونریزی می کند.بیماری اندومتریوز (Endometriosis) از بیماری های شایع در میان زنان محسوب می شود که در صورت ابتلا به آن، بسیاری از سیستم های فیزیولوژیکی بدن درگیر خواهند شد.لگن شایع ترین محل بروز آندومتریوز است .در آندومتریوز، بافت های اطراف ممکن است تحریک شوند و در نهایت موجب زخمی شدن بافت و چسبندگی گردند.آندومتریوز ممکن است در هر جایی از حفره لگنی دیده شود مانند: تخمدان ها، لوله های فالوپ، سطح بیرونی رحم، روی دیواره روده،دیواره لگن و واژن. علاوه بر این به درجات کمتر ممکن است روی مثانه، روده و آپاندیس نیز دیده شود. اگرچه وقوع آندومتریوز در این نقاط چندان معمول نیست.آندومتریوزهم در زنان دارای فرزند و هم در زنانی که تاکنون باردار نشده اند ودر هر سنی از بلوغتا یائسگیرخ می دهد اما در سنین ۳۰-۲۰ سالگی بیشتر دیده می شود..شیوع تقریبی آندومتریوز در بین زنان در سنین باروری حدود ۵ تا ۲۰ درصد و در زنان نابارور ۳۰ تا ۵۰ درصد برآورد شده است. آندومتریوز درجات مختلفی دارد خفیف، متوسط و شدید. در مواردی که بیماری شدید است به دلیل وجود چسبندگی های لگنی ممکن است بارداری سخت تر صورت گیرد. در درجات متوسط احتمالاً بیمار می تواند باردار شود و در مواقع خفیف نیز ظاهراً تفاوتی با افراد عادی ندارند.

علائم آندومتریوز
این بیماری طیف وسیعی از علائم را به همراه دارد و متأسفانه در برخی موارد نیز فاقد هرگونه علامتی است

˜اولین علامت آندومتریوز، درد لگن می باشد که اغلب همراه با عادت ماهیانه است و با گذشت زمان بدتر می شود. درد لگن و گرفتگی عضلات ممکن است قبل از عادت ماهیانه شروع شده وتا چندروز بعد نیز ادامه داشته باشددر برخی از افراد مبتلا بسیار شدید و ناتوان کننده، ظاهر شود.
˜درد درحینو یا بعد از رابطه جنسی و در هنگام دفع ادرار و مدفوع

˜اختلالات قاعدگی، به صورت خونریزی شدید و یا لکه بینی بین دو دوره قاعدگی

˜درد هنگام اجابت مزاج و ادرار کردن

˜درد لگنی فزاینده به هنگام عادت ماهیانه  خصوصاً روزهای آخر
˜ ناباروری
˜دیگر علائم شامل خستگی، اسهال، یبوست، نفخ و یا تهوع که ممکن است در طول عادت ماهیانه وجود داشته باشند.

شدت درد همیشه نشانه مطمئنی برای این بیماری نمی باشد. برخی زنان مبتلا دارای درد شدید هستند، در حالی که برخی دیگر درد کمی دارند و یا اصلا درد ندارند.آندومتریوز گاهی اوقات با برخی بیماری ها مانند بیماری های التهابی لگن و یا کیست تخمدانی اشتباه گرفته می شود.

آندومتریوز گاهی با سندروم روده تحریک پذیر (IBS) نیز اشتباه می شود. این سندرم باعث اسهال، یبوست و درد شکم می شود.

علل آندومتریوز

علت دقیق این بیماری هنوز ناشناخته است، اما در این رابطه فرضیاتی مطرح است که عبارتند از :
برگشت خون قاعدگی از طریق لوله های رحم به محوطه شکمی، تبدیل سایر سلول های بدن به سلول های آندومتریال، انتقال سلول های اندومتریال از طریق سیستم لنفی و عروقی و در سال های اخیر فاکتورهای زیست محیطی و آلاینده ها و علل ژنتیکی از علل اصلی این بیماری به شمار می روند.

- قاعدگی عقب گرد :بیشترین علت آندومتریوز می باشد. در این نوع قاعدگی، خون قاعدگی شامل سلول های آندومتر است که به جای آنکه از بدن خارج شوند، از طریق لوله های رحمی وارد حفره لگنی می شوند. این سلول های آندومتر به دیواره لگن می چسبند و در آنجا رشد می کنند و خونریزی در طول این دوره ایجاد می شود.
- رشد سلول های جنینی :این سلول ها حفره های لگنی و شکمی را می پوشانند و از سلول های جنینی بوجود می آیند. هنگامی که یک و یا چند منطقه از پوشش شکمی تبدیل به بافت آندومتر شود، آندومتریوز گسترش می یابد.
- زخم جراحی :بعد از جراحی، مانند هیسترکتومی (خارج کردن رحم) و یا سزارین، سلول های آندومتر ممکن است به محل برش جراحی متصل شوند.
- انتقال سلول های آندومتر:عروق خونی و یا مایع لنف ممکن است سلول های آندومتر را به دیگر قسمت های بدن انتقال دهند.

- اختلال سیستم ایمنی :ممکن است وجود اختلال در سیستم ایمنی باعث گردد که بدن نتواند بافت آندومتر را که در بیرون از رحم رشد می کند تشخیص داده و از بین ببرد.

عوامل خطر آندومتریوز
بسیاری از عوامل زیر خطر ابتلای به آندومتریوز را زیاد می کنند:
- باردار نشدن بعد از ازدواج
- ابتلای یک و یا چند نفر از اقوام نزدیک به آندومتریوز
- مسدود کردن راه خروج طبیعی خون قاعدگی از بدن
- سابقه عفونت لگنی
- اختلال رحمی

نشانه های آندومتریوز به طور موقت با بارداری از بین می روند. همینطور این نشانه ها با یائسگی به طور کامل از بین می روند، مگر اینکه در حال مصرف استروژن باشید.

 

 تشخیص آندومتریوز
- معاینه لگن توسط پزشک:برای بررسی وجود کیست در اندام تناسلی و یا زخم در رحم
- سونوگرافی:برای وجود کیست مرتبط با آندومتریوز
- لاپاروسکوپی:محل، وسعت و اندازه آندومتر را مشخص می کند.تشخیص و درمان قطعی اندومتریوز به وسیله لاپاراسکوپی صورت می گیرد؛ به این طریق جراح می تواند ضایعات اندومتریوز را با دقتی بیست برابر چشم انسان از روی ارگان ها جدا کند. این اقدام، استاندارد طلایی در راستای درمان اندومتریوز محسوب می شود.

عوارض آندومتریوز
- نازایی:یکی از عوارض شایع آندومتریوز نازایی زنان می باشد.
برای باردار شدن باید تخمک آزاد شده از تخمدان در لوله رحمی (لوله فالوپ) توسط سلول های اسپرم باردار شود وسلول تخم را تشکیل دهد. این تخم باید به دیواره رحم متصل شود و شروع به رشد کند.
آندومتریوز ممکن است لوله رحمی را ببندد و تخم و اسپرم را از هم دور کند. همچنین آندومتریوز ممکن است به اسپرم و یا تخم صدمه بزند. با این حال  بسیاری از زنان با آندومتریوز خفیف تا متوسط می توانند باردار شوند. پزشکان توصیه می کنند زنان متاهلی که دارای آندومتریوز هستند هر چه زودتر باردار شوند تا آندومتریوز بدتر نشود.

- سرطان تخمدان :احتمال بروز سرطان تخمدان در زنان دارای آندومتریوز بیشتر  می باشد.

درمان آندومتریوز

- داروهای ضددرد و مسکن: نوع درمان آندومتریوز به عواملی مانند سن،شدت علائم  بیماری،شدت بیماری،تمایل به فرزندآوری در آینده و......بستگی دارد.بطور کلی درمان برای هر فرد متناسب با شدت بیماری متفاوت است.
- هورمون درمانی:برخی مواقع این روش درمانی برای کاهش درد آندومتریوز موثر است. افزایش و کاهش هورمون ها در طول دروه قاعدگی باعث می شود آندومتر ضخیم شده و سپس ریزش کرده و خونریزی کند. با استفاده از این روش رشد بافت آندومتر کم می شود.
- جراحی:اگر آندومتریوز هنگام جراحی تشخیص داده شود پزشک ممکن است بافت آندومترویوز را از بین برده و یا چسبندگیهای ایجاد شده را در حالی که رحم و تخمدان را  سالم حفظ نمایند بردارد.

-سبک زندگی:ورزش، رژیم غذایی سالم و استراحت کافی به کاهش درد کمک می کند. برای کاهش علایم یبوست ناشی از آندومتریوز توصیه به نوشیدن مایعات زیاد و استفاده از رژیم غذایی با فیبر زیاد شامل میوه،سبزی،حبوبات،غلات میشود.درد در برخی خانمها با ورزش و تکنیک های استراحت بهتر میشود که ممکن است به دلیلی کاهش فشارروانی ناشی از دردهای مزمن باشد.

-  هیسترکتومی:درموارد شدید آندومتریوز، جراحی برای خارج کردن رحم و تخمدان باید انجام گیرد. اما در این موارد هیسترکتومی به تنهایی کافی نیست زیرا استروژن می تواند آندومتریوز باقیمانده را تحریک کند و درد نیز باقی بماند. بعد از هیسترکتومی، بارداری ممکن نیست.درمان این بیماری توسط پزشک و تیم درمانی با توجه به سن، شدت، نوع و طول مدت علائم و ارگان های درگیر انتخاب می شود.

اگر اقدامات لازم در زمان مناسب بر روی بیمار صورت نگیرد ممکن است بیماری پیشرفت کرده وگستردگی و عمق بیشتری پیدا کند که درمان را دشوارتر می سازد. باردار شدن در زنان مبتلا به اندومتریوز دشوارتر از سایرین است. چنین به نظر می رسد که هرچه میزان ابتلا به آن شدیدتر باشد بارداری مشکل تر خواهد بود.

درمان خانگی آندومتریوز
- دوش آب گرم و پدهای گرماده، عضلات لگن را آرام و شل می کند و از گرفتگی و درد می کاهد.
- داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب مانند: ایبوپروفن و ناپروکسن می تواند از گرفتگی ها و دردهای قاعدگی بکاهد.
- انجام ورزش بصورت مرتب.

ناباروری در زنان و مشکل نازایی

آندومتریوز یکی از علل مهم ناباروری است و در ۵۰-۳۰ درصد از زنان نابارور دیده می شود. احتمال بارداری در هر ماه در یک خانم در محدوده سی سالگی حدود ۲۰% است ،یعنی این که از هر ۱۰۰زوج خواهان فرزند که از روش فاصله گذاری بین بارداری استفاده نمی کنند ،تماس جنسی مرتب داشته و مشکل ناباروری ندارند حدود ۲۰ زوج در هر ماه باردار می شوند. این احتمال در بیماران ناباروری که آندومتریوز خفیف درمان نشده دارند به ۴-۲ درصد در هر ماه کاهش می یابد.بیماران نابارور با آندومتریوز متوسط تاشدید میزان باروری ماهیانه کمتر از ۲ درصد دارند.هرچه درجه آندومتریوز بیشتر باشد،درمان های ناباروری پیشرفته تری را نیاز خواهد داشت.در واقع درجه بندی بیماری آندومتریوز با موفقیت درمانهای ناباروری در ارتباط است.

نتیجه

میلیونها زن در سراسر دنیا مبتلابه آندومتریوز هستند.آندومتریوز به خصوص زمانی که باروری با اختلال مواجه شده و یا درد ناشی از آن زندگی را تحت تاثیر قرار می دهد نیاز به توجه ویژه دارد.بیماری کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد و عامل فشارهای روحی و روانی برای او خواهد بود.به دلیل تاثیر این بیماری در ابعاد مختلف زندگی تشخیص و درمان زودرس آن در پیشگیری از عوارض اهمیت بسزایی دارد.

تهیه و تنظیم:  مرکز بهداشت شهرستان مبارکه -واحد سلامت خانواده و جمعیت  -خرداد۹۶

منابع:

-کتاب بیماریهای زنان کیستنر

-کتابچه آندمتریوز و ناباروری

-مقالات مروری اینترنتلایه پوشاننده داخل رحم آندومتر نام داردکه هر ماه دردوره قاعدگی رشد کرده و سپس ریزش می کند.در واقع بافت آندومتر فقط باید درون رحم وجود داشته باشد. زمانیکه این بافت در هر جایی به غیر از رحم پدیدار شود، به آن بیماری آندومتریوز گفته می شود. در آندومتریوز، بافت آندومتر تغییر جا داده، اما همچنان به فعالیت خود ادامه می دهدومانند آندومتر درون رحم به هورمونهایی که ماهیانه باعث قاعدگی می شوند حساس خواهد بود.بنابراین این بافت در طول دوره قاعدگی رشد کرده و در پایان دوره، ریزش و خونریزی می کند.بیماری اندومتریوز (Endometriosis) از بیماری های شایع در میان زنان محسوب می شود که در صورت ابتلا به آن، بسیاری از سیستم های فیزیولوژیکی بدن درگیر خواهند شد.لگن شایع ترین محل بروز آندومتریوز است .در آندومتریوز، بافت های اطراف ممکن است تحریک شوند و در نهایت موجب زخمی شدن بافت و چسبندگی گردند.آندومتریوز ممکن است در هر جایی از حفره لگنی دیده شود مانند: تخمدان ها، لوله های فالوپ، سطح بیرونی رحم، روی دیواره روده،دیواره لگن و واژن. علاوه بر این به درجات کمتر ممکن است روی مثانه، روده و آپاندیس نیز دیده شود. اگرچه وقوع آندومتریوز در این نقاط چندان معمول نیست.آندومتریوزهم در زنان دارای فرزند و هم در زنانی که تاکنون باردار نشده اند ودر هر سنی از بلوغتا یائسگیرخ می دهد اما در سنین ۳۰-۲۰ سالگی بیشتر دیده می شود..شیوع تقریبی آندومتریوز در بین زنان در سنین باروری حدود ۵ تا ۲۰ درصد و در زنان نابارور ۳۰ تا ۵۰ درصد برآورد شده است. آندومتریوز درجات مختلفی دارد خفیف، متوسط و شدید. در مواردی که بیماری شدید است به دلیل وجود چسبندگی های لگنی ممکن است بارداری سخت تر صورت گیرد. در درجات متوسط احتمالاً بیمار می تواند باردار شود و در مواقع خفیف نیز ظاهراً تفاوتی با افراد عادی ندارند.

علائم آندومتریوز
این بیماری طیف وسیعی از علائم را به همراه دارد و متأسفانه در برخی موارد نیز فاقد هرگونه علامتی است

˜اولین علامت آندومتریوز، درد لگن می باشد که اغلب همراه با عادت ماهیانه است و با گذشت زمان بدتر می شود. درد لگن و گرفتگی عضلات ممکن است قبل از عادت ماهیانه شروع شده وتا چندروز بعد نیز ادامه داشته باشددر برخی از افراد مبتلا بسیار شدید و ناتوان کننده، ظاهر شود.
˜درد درحینو یا بعد از رابطه جنسی و در هنگام دفع ادرار و مدفوع

˜اختلالات قاعدگی، به صورت خونریزی شدید و یا لکه بینی بین دو دوره قاعدگی

˜درد هنگام اجابت مزاج و ادرار کردن

˜درد لگنی فزاینده به هنگام عادت ماهیانه  خصوصاً روزهای آخر
˜ ناباروری
˜دیگر علائم شامل خستگی، اسهال، یبوست، نفخ و یا تهوع که ممکن است در طول عادت ماهیانه وجود داشته باشند.

شدت درد همیشه نشانه مطمئنی برای این بیماری نمی باشد. برخی زنان مبتلا دارای درد شدید هستند، در حالی که برخی دیگر درد کمی دارند و یا اصلا درد ندارند.آندومتریوز گاهی اوقات با برخی بیماری ها مانند بیماری های التهابی لگن و یا کیست تخمدانی اشتباه گرفته می شود.

آندومتریوز گاهی با سندروم روده تحریک پذیر (IBS) نیز اشتباه می شود. این سندرم باعث اسهال، یبوست و درد شکم می شود.

علل آندومتریوز

علت دقیق این بیماری هنوز ناشناخته است، اما در این رابطه فرضیاتی مطرح است که عبارتند از :
برگشت خون قاعدگی از طریق لوله های رحم به محوطه شکمی، تبدیل سایر سلول های بدن به سلول های آندومتریال، انتقال سلول های اندومتریال از طریق سیستم لنفی و عروقی و در سال های اخیر فاکتورهای زیست محیطی و آلاینده ها و علل ژنتیکی از علل اصلی این بیماری به شمار می روند.

- قاعدگی عقب گرد :بیشترین علت آندومتریوز می باشد. در این نوع قاعدگی، خون قاعدگی شامل سلول های آندومتر است که به جای آنکه از بدن خارج شوند، از طریق لوله های رحمی وارد حفره لگنی می شوند. این سلول های آندومتر به دیواره لگن می چسبند و در آنجا رشد می کنند و خونریزی در طول این دوره ایجاد می شود.
- رشد سلول های جنینی :این سلول ها حفره های لگنی و شکمی را می پوشانند و از سلول های جنینی بوجود می آیند. هنگامی که یک و یا چند منطقه از پوشش شکمی تبدیل به بافت آندومتر شود، آندومتریوز گسترش می یابد.
- زخم جراحی :بعد از جراحی، مانند هیسترکتومی (خارج کردن رحم) و یا سزارین، سلول های آندومتر ممکن است به محل برش جراحی متصل شوند.
- انتقال سلول های آندومتر:عروق خونی و یا مایع لنف ممکن است سلول های آندومتر را به دیگر قسمت های بدن انتقال دهند.

- اختلال سیستم ایمنی :ممکن است وجود اختلال در سیستم ایمنی باعث گردد که بدن نتواند بافت آندومتر را که در بیرون از رحم رشد می کند تشخیص داده و از بین ببرد.

عوامل خطر آندومتریوز
بسیاری از عوامل زیر خطر ابتلای به آندومتریوز را زیاد می کنند:
- باردار نشدن بعد از ازدواج
- ابتلای یک و یا چند نفر از اقوام نزدیک به آندومتریوز
- مسدود کردن راه خروج طبیعی خون قاعدگی از بدن
- سابقه عفونت لگنی
- اختلال رحمی

نشانه های آندومتریوز به طور موقت با بارداری از بین می روند. همینطور این نشانه ها با یائسگی به طور کامل از بین می روند، مگر اینکه در حال مصرف استروژن باشید.

 

 تشخیص آندومتریوز
- معاینه لگن توسط پزشک:برای بررسی وجود کیست در اندام تناسلی و یا زخم در رحم
- سونوگرافی:برای وجود کیست مرتبط با آندومتریوز
- لاپاروسکوپی:محل، وسعت و اندازه آندومتر را مشخص می کند.تشخیص و درمان قطعی اندومتریوز به وسیله لاپاراسکوپی صورت می گیرد؛ به این طریق جراح می تواند ضایعات اندومتریوز را با دقتی بیست برابر چشم انسان از روی ارگان ها جدا کند. این اقدام، استاندارد طلایی در راستای درمان اندومتریوز محسوب می شود.

عوارض آندومتریوز
- نازایی:یکی از عوارض شایع آندومتریوز نازایی زنان می باشد.
برای باردار شدن باید تخمک آزاد شده از تخمدان در لوله رحمی (لوله فالوپ) توسط سلول های اسپرم باردار شود وسلول تخم را تشکیل دهد. این تخم باید به دیواره رحم متصل شود و شروع به رشد کند.
آندومتریوز ممکن است لوله رحمی را ببندد و تخم و اسپرم را از هم دور کند. همچنین آندومتریوز ممکن است به اسپرم و یا تخم صدمه بزند. با این حال  بسیاری از زنان با آندومتریوز خفیف تا متوسط می توانند باردار شوند. پزشکان توصیه می کنند زنان متاهلی که دارای آندومتریوز هستند هر چه زودتر باردار شوند تا آندومتریوز بدتر نشود.

- سرطان تخمدان :احتمال بروز سرطان تخمدان در زنان دارای آندومتریوز بیشتر  می باشد.

درمان آندومتریوز

- داروهای ضددرد و مسکن: نوع درمان آندومتریوز به عواملی مانند سن،شدت علائم  بیماری،شدت بیماری،تمایل به فرزندآوری در آینده و......بستگی دارد.بطور کلی درمان برای هر فرد متناسب با شدت بیماری متفاوت است.
- هورمون درمانی:برخی مواقع این روش درمانی برای کاهش درد آندومتریوز موثر است. افزایش و کاهش هورمون ها در طول دروه قاعدگی باعث می شود آندومتر ضخیم شده و سپس ریزش کرده و خونریزی کند. با استفاده از این روش رشد بافت آندومتر کم می شود.
- جراحی:اگر آندومتریوز هنگام جراحی تشخیص داده شود پزشک ممکن است بافت آندومترویوز را از بین برده و یا چسبندگیهای ایجاد شده را در حالی که رحم و تخمدان را  سالم حفظ نمایند بردارد.

-سبک زندگی:ورزش، رژیم غذایی سالم و استراحت کافی به کاهش درد کمک می کند. برای کاهش علایم یبوست ناشی از آندومتریوز توصیه به نوشیدن مایعات زیاد و استفاده از رژیم غذایی با فیبر زیاد شامل میوه،سبزی،حبوبات،غلات میشود.درد در برخی خانمها با ورزش و تکنیک های استراحت بهتر میشود که ممکن است به دلیلی کاهش فشارروانی ناشی از دردهای مزمن باشد.

-  هیسترکتومی:درموارد شدید آندومتریوز، جراحی برای خارج کردن رحم و تخمدان باید انجام گیرد. اما در این موارد هیسترکتومی به تنهایی کافی نیست زیرا استروژن می تواند آندومتریوز باقیمانده را تحریک کند و درد نیز باقی بماند. بعد از هیسترکتومی، بارداری ممکن نیست.درمان این بیماری توسط پزشک و تیم درمانی با توجه به سن، شدت، نوع و طول مدت علائم و ارگان های درگیر انتخاب می شود.

اگر اقدامات لازم در زمان مناسب بر روی بیمار صورت نگیرد ممکن است بیماری پیشرفت کرده وگستردگی و عمق بیشتری پیدا کند که درمان را دشوارتر می سازد. باردار شدن در زنان مبتلا به اندومتریوز دشوارتر از سایرین است. چنین به نظر می رسد که هرچه میزان ابتلا به آن شدیدتر باشد بارداری مشکل تر خواهد بود.

درمان خانگی آندومتریوز
- دوش آب گرم و پدهای گرماده، عضلات لگن را آرام و شل می کند و از گرفتگی و درد می کاهد.
- داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب مانند: ایبوپروفن و ناپروکسن می تواند از گرفتگی ها و دردهای قاعدگی بکاهد.
- انجام ورزش بصورت مرتب.

ناباروری در زنان و مشکل نازایی

آندومتریوز یکی از علل مهم ناباروری است و در ۵۰-۳۰ درصد از زنان نابارور دیده می شود. احتمال بارداری در هر ماه در یک خانم در محدوده سی سالگی حدود ۲۰% است ،یعنی این که از هر ۱۰۰زوج خواهان فرزند که از روش فاصله گذاری بین بارداری استفاده نمی کنند ،تماس جنسی مرتب داشته و مشکل ناباروری ندارند حدود ۲۰ زوج در هر ماه باردار می شوند. این احتمال در بیماران ناباروری که آندومتریوز خفیف درمان نشده دارند به ۴-۲ درصد در هر ماه کاهش می یابد.بیماران نابارور با آندومتریوز متوسط تاشدید میزان باروری ماهیانه کمتر از ۲ درصد دارند.هرچه درجه آندومتریوز بیشتر باشد،درمان های ناباروری پیشرفته تری را نیاز خواهد داشت.در واقع درجه بندی بیماری آندومتریوز با موفقیت درمانهای ناباروری در ارتباط است.

نتیجه

میلیونها زن در سراسر دنیا مبتلابه آندومتریوز هستند.آندومتریوز به خصوص زمانی که باروری با اختلال مواجه شده و یا درد ناشی از آن زندگی را تحت تاثیر قرار می دهد نیاز به توجه ویژه دارد.بیماری کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد و عامل فشارهای روحی و روانی برای او خواهد بود.به دلیل تاثیر این بیماری در ابعاد مختلف زندگی تشخیص و درمان زودرس آن در پیشگیری از عوارض اهمیت بسزایی دارد.

تهیه و تنظیم:  مرکز بهداشت شهرستان مبارکه -واحد سلامت خانواده و جمعیت  -خرداد۹۶

منابع:

-کتاب بیماریهای زنان کیستنر

-کتابچه آندمتریوز و ناباروری

-مقالات مروری اینترنت